सिद्धान्तशिखोपनिषत्

Click Settings to choose another script or language.

ॐ अथ भारद्वाजः कुमारं पप्रच्छ । कोऽयं भवादृशानां परमशिवभक्तानां सिद्धान्तः । कुतः सर्वे न विदन्तीति । तद्गुह्यमुवाच स्कन्दः । भारद्वाज शृणु नाम क्वचिद्वदन्ति साम्बं सर्वदेवप्रकृष्टं शिवं वरेण्यं पक्वचित्ता: शिवस्य प्रसादतो ज्ञानमात्राद्विदन्ति ।

Edit Permalink Bookmark

विश्वाधिकं शङ्करं ये प्रमूढा हीनं विष्णोर्ब्रह्मणो वा वदन्ति ।

न संसारात् प्रमुच्यन्ते कदाचिच्छतैः कल्पैः कोटिभिर्वाऽथ दोषैः ॥

Edit Permalink Bookmark

यथा राज्ञे कुर्वन्नमात्यबुद्धिं

देही विन्देद्बाधमस्माद्विनष्टम् ।

सत्यादिरूपं शिवमेवं विदानो

विष्ण्वादिबुद्ध्या हीयतेऽज्ञानसङ्गात् ॥

Edit Permalink Bookmark

महानग्निः काष्ठमार्द्रं च शुष्कं कृत्वा दहेदीश्वरोत्कृष्टबुद्धिः ।

दहेत् पापान्याशु विज्ञानदात्री न संसारे मज्जते वा कदाचित् ॥

Edit Permalink Bookmark

महादेवे त्रिपुण्ड्रस्य धारणे भस्मकुण्ठने ।

पुण्यलेशविहीनस्य श्रद्धा नैव प्रजायते ॥

Edit Permalink Bookmark

पापपूर्णस्य मर्त्यस्य त्रिपुण्ड्रोद्भूलने शिवे ।

रुद्राक्षधारणे द्वेषः स्वत एव प्रजायते ॥

Edit Permalink Bookmark

जन्मान्यनन्तानि विस्तीर्य भूयः शिवप्रसादाद्धृतपुण्यलेश: ।

शिवे भक्तिं प्राप्य तद्भक्तसङ्गान्न संसृतौ घोरदुःखात् प्रमज्जेत् ॥

Edit Permalink Bookmark

योऽज्ञानाद्वा शिवशब्दं गृणानः पापैर्घोरैर्मुच्यते वा कदाचित् ।

को वा वेत्ता महिमानं शिवस्य परात् परस्य ज्ञानगुह्यस्य गुह्यम् ॥

Edit Permalink Bookmark

सद्योजाताद्ब्राह्मणाः संबभूवुर्वामदेवात् क्षत्रिया वै विशश्च ।

अघोराच्छूद्रास्तत्पुरुषाच्छिवस्य पञ्चात्मकस्य गणा ईशतोऽस्य ॥

Edit Permalink Bookmark

आत्माश्रमित्वाद्गुणवंशजाता लिङ्गाङ्गसङ्गस्तत्र जन्मान्तदीक्षा ।

यथा गङ्गा शिवसङ्गात्तथैव न सूतकं वा नाप्यशुचित्वमेषाम् ॥

Edit Permalink Bookmark

गच्छंस्तिष्ठन्निमिषन्नुन्मिषन् वा स्वपञ्चाग्राल्लिङ्गधारी शुचिः स्यात् ।

भुञ्जन् मूत्राद्युत्सृजन् वा कदाचिन्न तत्रोच्छिष्टं भजते शुद्धदेही ॥

Edit Permalink Bookmark

शीर्षे कण्ठे वक्षसि कक्षदेशे नाभौ हस्ते सर्वदा प्राणलिङ्गम् ।

धार्यं यथासम्प्रदायं पुरस्ताद्गुरोर्विदित्वा हृदये मुख्यमुक्तम् ॥

Edit Permalink Bookmark

स्नानं कृत्वा शिवतीर्थे च देहं सर्वं भस्मोद्धूलनात् पावयित्वा ।

त्रिपुण्ड्रं धार्यं भर्त्सनात् पातकौघगिरेर्भस्म प्राहुरत्यर्थमेतत् ॥

Edit Permalink Bookmark

स्नानं त्रिपुण्ड्रस्य शिरोललाटवक्षःस्कन्धमणिबन्धेषु कूrpe ।

नाभिप्रदेशे पार्श्वयोर्गण्डदेशे गुदप्रदेशे गुल्फयोश्च क्रमात् स्यात् ॥

Edit Permalink Bookmark

वह्नित्रयं तच्च जगत्त्रयं यद्गुणत्रयं तच्च शक्तित्रयं स्यात् ।

धृतं त्रिपुण्ड्रं यदि कोपि दैवात् तद्दृष्ट्वान्यः पातकौघाद्विमुक्तः ॥

Edit Permalink Bookmark

निमीलिताक्षस्य पुरत्रयाणि

दग्धाः शंभोर्नयनेभ्योऽथ ये तु ।

जाता रुद्राक्षा जलबिन्दवोऽस्य

सद्योजातादीन् पञ्च वक्त्राणि विन्द्यात् ॥

Edit Permalink Bookmark

द्वात्रिंशद्रुद्राक्षाः कण्ठमालाप्रयुक्ताः

शिखायामेको द्विचत्वारिंशदुक्ताः ।

शिरोधार्याः कर्णयोर्द्वादशाऽथ

शतत्रयं तूपवीतं च बाह्वोः ॥

Edit Permalink Bookmark

द्वात्रिंशदुक्ता मणिबन्धयोश्च चतुर्विंशाः शतमष्टौ जपार्थम् । पुरा लीना: सृष्टिकालाच्छिवस्य पञ्चाक्षरे मन्त्रवर्ये समस्ताः । भूतानि पञ्च वेदा आगमाश्च शिवाल्लब्धोऽभून्मन्त्रवर्यो विधात्रा ॥

Edit Permalink Bookmark

देहिनो देहमायान्ति न यावन्मन्त्रनायकः ।

तावत्पापानि गर्जन्ति सत्यं सत्यं पुनः पुनः ॥

Edit Permalink Bookmark

योऽयं नकारः सोऽयमकारः स सद्योजातो भूrऋग्वेद: संपुटमुच्यते । योऽयं मकारः सोऽयमुकारः स वामदेव आपो यजुर्वेदो वक्त्रमुच्यते । योऽयं शिकारः सोऽयं मकारः स घोरः स वायुः सामवेदो गुण उच्यते । योऽयं वकारः सोऽयं नादः स तत्पुरुषः स तेजोऽथर्ववेदाऽघोरमुच्यते । योऽयं यकारः तदिदं समस्तमोमिति निर्विशेषप्रणवः स सर्वोत्तम ईशान आकाश आगमो लिङ्गमुच्यते । इत्येतत्तत्त्वं यो विजानाति स नित्यं शुद्धबुद्धपरमानन्दपरमशिवस्वरूपः ।

Edit Permalink Bookmark

पुरा देवा: पशुपाशाद्विमुक्ताः शिवं पूज्यैव हरिपद्मादयोऽपि ।

ऐन्द्रनीलं पूजितं विष्णुनासील्लिङ्गं वैडूर्यं विधिना पद्मरागम् ॥

Edit Permalink Bookmark

शक्रेण हैमं यक्षराजेन विश्वेदेवै रौप्यं वसुभिः कांस्यकं च ।

यद्दारुकूटं वायुना पार्थिवं तदश्विभ्यामासीत् स्फाटिकं पाशिनाथ ॥

Edit Permalink Bookmark

आदित्यैस्ताम्रं मौक्तिकं देवतैस्तैरनन्ताद्यैः फणिभिश्च प्रवालम् ।

दैत्यैर्जालं राक्षसैश्च त्रिलोहं गणैः शैलं सैकतं मातृकाभिः ॥

Edit Permalink Bookmark

दारूद्भवं निर्ऋतिना यमेन सुपूज्यमासीन्मारकतं च रुद्रैः ।

सुभस्मरूपं सूक्ष्मरूपं च लक्ष्म्या शैलान्येव मुनयो भेजिरेऽथ ॥

Edit Permalink Bookmark

सरस्वती रत्नरूपं च दुर्गा हैमं लिङ्गं पूजयामास भक्त्या ।

जलैरुष्णै: शीतलैर्वा कदाचिदज्ञानाद्वा पतितैः पत्रपुष्पैः ।

तुष्टो यच्छेद्वाञ्छितार्थं महेशः किं दुर्लभं शिवभक्तस्य लोके ॥

Edit Permalink Bookmark

अत्यल्पमपि नैवेद्यं फलं वा जलमेव वा ।

तदेव प्राशयित्वाथ ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥

Edit Permalink Bookmark

किमन्यैर्धार्यैर्भस्मनि शुद्धपुण्ड्रे स्थिते किमन्यैर्मन्त्रवर्येऽथ मन्त्रैः ।

शिवे स्थिते सर्वदेवाधिराजे भारद्वाज निर्जरैः किं तथाऽन्यैः ॥

Edit Permalink Bookmark

सिद्धान्तोऽयं निश्चितोऽस्माभिरेष भारद्वाज गुह्यमेतन्न वाच्यम् ।

सदा प्रशान्ताय न नास्तिकाय परीक्ष्याथ ब्रूहि सर्वार्थवेत्रे ॥

Edit Permalink Bookmark

इत्याह भगवान् स्कन्दः । तामेनां सिद्धान्तशिखां प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानोऽह्निकृतं पापं नाशयति । सार्वकालं प्रयुञ्जानः पापैरपापो भवतीति विज्ञायते । इति वेदवचनं भवति । इति वेदवचनं भवति । ॐ सत्यमित्युपनिषत् ॥

Edit Permalink Bookmark

इति सिद्धान्तशिखोपनिषत् समाप्ता

Edit Permalink Bookmark

About this text

Electronic Text

Title	सिद्धान्तशिखोपनिषत्
Author	(श्रुतिः)
Project	अप्रकाशिता उपनिषदः
Date	2026-02-19
Availability	Distributed by Ambuda under a Creative Commons CC0 1.0 Universal Licence (public domain)

Source Edition

Editor
Publisher	आड्यार्पुस्तकालयः
Location	TODO: publisher location
Year	1938

Project Details

Project	अप्रकाशिता उपनिषदः
Created	2026-02-08
Sources	2006 2015. Duplicate pages 76-77 2021. Color, high quality (eGangotri) अप्रकाशिता उपनिषदः

Credits

Arun Prasad: Creation of machine-readable version.

Notes

This text has been created by direct export from Ambuda's proofing environment.

Quality Report

4/6 checks passed

Raw TEI header

<teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main">सिद्धान्तशिखोपनिषत्</title>
        <title type="sub">A machine-readable edition</title>
        <author>(श्रुतिः)</author>
        <principal>Arun Prasad</principal>
        <respStmt>
          <persName>Arun Prasad</persName>
          <resp>Creation of machine-readable version.</resp>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <authority>Ambuda (https://ambuda.org)</authority>
        <availability>
          <p>Distributed by Ambuda under a Creative Commons CC0 1.0 Universal Licence (public domain)</p>
        </availability>
        <date>2026-02-19</date>
      </publicationStmt>
      <notesStmt>
        <note>This text has been created by direct export from Ambuda's proofing environment.</note>
      </notesStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <title>अप्रकाशिता उपनिषदः</title>
          <editor>
            <name>Dr. C. Kunhan Raja and the Pandits of Adyar Library</name>
          </editor>
          <publisher>आड्यार्पुस्तकालयः</publisher>
          <pubPlace>TODO: publisher location</pubPlace>
          <date>1938</date>
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Ambuda is an online library of Sanskrit literature.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDesc>
        <normalization>
          <p>Normalization of whitespace around dandas and other punctuation marks.</p>
        </normalization>
      </editorialDesc>
    </encodingDesc>
    <revisionDesc />
  </teiHeader>

Table of contents

अल्ल्

Analyze

Resources

Downloads

XML 14.9 KiB

Most of our texts are sourced from a custom snapshot of GRETIL, which you can find here. Our रामायणम् and महाभारतम् texts are sourced from John Smith's website.

Parse data comes from a custom snapshot of the Digital Corpus of Sanskrit, which you can find here.

Settings

Language

Script

Text Width

Font Size