प्रौढानुभूतिः

प्रौढप्रौढनिजानुभूतिगलितद्वैतेन्द्रजालो गुरु-र्गूढं गूढमघौघदुष्टकुधियां स्पष्टं सुधीशालिनाम् ।स्वान्ते सम्यगिहानुभूतमपि सच्छिष्यावबोधाय त-त्सत्यं संस्मृतवान्समस्तजगतां नैजं निजालोकनात् ॥
Edit Permalink Bookmark
द्वैतं मय्यखिलं समुत्थितमिदं मिथ्या मनःकल्पितंतोयं तोयविवर्जिते मरुतले भ्रान्त्यैव सिद्धं न हि ।यद्येवं खलु दृश्यमेतदखिलं नाहं न वा तन्ममप्रौढानन्दचिदेकसन्मयवपुः शुद्धोऽस्म्यखण्डोऽस्म्यहम् ॥
Edit Permalink Bookmark
देहो नाहमचेतनोऽयमनिशं कुड्यादिवन्निश्चितोनाहं प्राणमयोऽपि वा दृतिधृतो वायुर्यथा निश्चितः ।सोऽहं नापि मनोमयः कपिचलः कार्पण्यदुष्टो न वाबुद्धिर्बुद्धकुवृत्तिकेव कुहना नाज्ञानमन्धंतमः ॥ ३ ॥
Edit Permalink Bookmark
नाहं खादिरपि स्फुटं मरुतलभ्राजत्पयःसाम्यत-स्तेभ्यो नित्यविलक्षणोऽखिलदृशिः सौरप्रकाशो यथा ।दृश्यैः सङ्गविवर्जितो गगनवत्संपूर्णरूपोऽस्म्यहंवस्तुस्थित्यनुरोधतस्त्वहमिदं वीच्यादि सिन्धुर्यथा ॥ ४ ॥
Edit Permalink Bookmark
निर्द्वैतोऽस्म्यहमस्मि निर्मलचिदाकाशोऽस्मि पूर्णोऽस्म्यहंनिर्देहोऽस्मि निरिन्द्रियोऽस्मि नितरां निष्प्राणवर्गोऽस्म्यहम् ।निर्मुक्ताशुभमानसोऽस्मि विगलद्विज्ञानकोशोऽस्म्यहंनिर्मायोऽस्मि निरन्तरोऽस्मि विपुलप्रौढप्रकाशोऽस्म्यहम् ॥
Edit Permalink Bookmark
मत्तोऽन्यन्न हि किंचिदस्ति यदि चिद्भास्यं ततस्तन्मृषागुञ्जावह्निवदेव सर्वकलनाधिष्ठानभूतोऽस्म्यहम् ।सर्वस्यापि दृगस्म्यहं समरसः शान्तोऽस्म्यपापोऽस्म्यहंपूर्णोऽस्मि द्वयवर्जितोऽस्मि विपुलाकाशोऽस्मि नित्योऽस्म्यहम् ॥
Edit Permalink Bookmark
मय्यस्मिन्परमार्थके श्रुतिशिरोवेद्ये स्वतो भासनेका वा विप्रतिपत्तिरेतदखिलं भात्येव यत्संनिधेः ।सौरालोकवशात्प्रतीतमखिलं पश्यन्न तस्मिञ्जनःसंदिग्धोऽस्त्यत एव केवलशिवः कोऽपि प्रकाशोऽस्म्यहम् ॥
Edit Permalink Bookmark
नित्यस्फूर्तिमयोऽस्मि निर्मलसदाकाशोऽस्मि शान्तोऽस्म्यहंनित्यानन्दमयोऽस्मि निर्गतमहामोहान्धकारोऽस्म्यहम् ।विज्ञातं परमार्थतत्त्वमखिलं नैजं निरस्ताशुभंमुक्तप्राप्यमपास्तभेदकलनाकैवल्यसंज्ञोऽस्म्यहम् ॥ ८ ॥
Edit Permalink Bookmark
स्वाप्नद्वैतवदेव जाग्रतमपि द्वैतं मनोमात्रकंमिथ्येत्येव विहाय सच्चिदमलस्वान्तैकरूपोऽस्म्यहम् ।यद्वा वेद्यमशेषमेतदनिशं मद्रूपमेवेत्यपिज्ञात्वा त्यक्तमरुन्महोदधिरिव प्रौढो गभीरोऽस्म्यहम् ॥
Edit Permalink Bookmark
गन्तव्यं किमिहास्ति सर्वपरिपूर्णस्याप्यखण्डाकृतेःकर्तव्यं किमिहास्ति निष्क्रियतनोर्मोक्षैकरूपस्य मे ।निद्वैतस्य न हेयमन्यदपि वा नो वाप्युपेयान्तरंशान्तोऽद्यास्मि विमुक्ततोयविमलो मेघो यथा निर्मलः ॥
Edit Permalink Bookmark
किं नः प्राप्तमितः पुरा किमधुना लब्धं विचारादिनायस्मात्तत्सुखरूपमेव सततं जाज्वल्यमानोऽस्म्यहम् ।किं वापेक्ष्यमिहापि मय्यतितरां मिथ्याविचारादिकंद्वैताद्वैतविवर्जिते समरसे मौनं परं संमतम् ॥ ११ ॥
Edit Permalink Bookmark
श्रोतव्यं च किमस्ति पूर्णसुदृशो मिथ्यापरोक्षस्य मेमन्तव्यं च न मेऽस्ति किंचिदपि वा निःसंशयज्योतिषः ।ध्यातृध्येयविभेदहानिवपुषो न ध्येयमस्त्येव मेसर्वात्मैकमहारसस्य सततं नो वा समाधिर्मम ॥ १२ ॥
Edit Permalink Bookmark
आत्मानात्मविवेचनापि मम नो विद्वत्कृता रोचते-ऽनात्मा नास्ति यदस्ति गोचरवपुः को वा विवेक्तुं क्षमी ।मिथ्यावादविचारचिन्तनमहो कुर्वन्त्यदृष्टात्मकाभ्रान्ता एव न पारगा दृढधियस्तूष्णीं शिलावत्स्थिताः ॥
Edit Permalink Bookmark
वस्तुस्थित्यनुरोधतस्त्वहमहो कश्चित्पदार्थो न चा-प्येवं कोऽपि विभामि संततदृशी वाड्यानसागोचरः ।निष्पापोऽस्म्यभयोऽस्म्यहं विगतदुःशङ्काकलङ्कोऽस्म्यहंसंशान्तानुपमानशीतलमहःप्रौढप्रकाशोऽस्म्यहम् ॥ १४ ॥
Edit Permalink Bookmark
योऽहं पूर्वमितः प्रशान्तकलनाशुद्धोऽस्मि बुद्धोऽस्म्यहंयस्मान्मत्त इदं समुत्थितमभूदेतन्मया धार्यते ।मय्येव प्रलयं प्रयाति निरधिष्ठानाय तस्मै सदासत्यानन्दचिदात्मकाय विपुलप्रज्ञाय मह्यं नमः ॥ १५ ॥
Edit Permalink Bookmark
सत्ताचित्सुखरूपमस्ति सततं नाहं च न त्वं मृषानेदं वापि जगत्प्रदृष्टमखिलं नास्तीति जानीहि भोयत्प्रोक्तं करुणावशात्त्वयि मया तत्सत्यमेतत्स्फुटंश्रद्धत्स्वानघ शुद्धबुद्धिरसि चेन्मात्रास्तु ते संशयः ॥
Edit Permalink Bookmark
स्वारस्यैकसुबोधचारुमनसे प्रौढानुभूतिस्त्वियंदातव्या न तु मोहदुग्धकुधिये दुष्टान्तरङ्गाय च ।येयं रम्यविदर्पितोत्तमशिरः प्राप्ता चकास्ति स्वयंसा चेन्मर्कटहस्तदेशपतिता किं राजते केतकी ॥ १७ ॥
Edit Permalink Bookmark
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ प्रौढानुभूतिः संपूर्णा ॥
Edit Permalink Bookmark

About this text

Electronic Text

Title प्रौढानुभूतिः
Author आदिशङ्कराचार्यः
Project The Works of Sri Sankaracharya, Volume 16 (Miscellaneous Prakaranas, Vol. 2)
Date 2026-03-06
Availability

Distributed by Ambuda under a Creative Commons CC0 1.0 Universal Licence (public domain)

Source Edition

Author Sankaracharya
Publisher Sri Vani Vilas Press
Year 1910

Credits

Creation of machine-readable version.

Notes

This text has been created by direct export from Ambuda's proofing environment.

Quality Report

6/7 checks passed
Raw TEI header 
<teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title type="main">प्रौढानुभूतिः</title>
        <title type="sub">A machine-readable edition</title>
        <author>आदिशङ्कराचार्यः</author>
        <principal>Arun Prasad</principal>
        <respStmt>
          <persName>Arun Prasad</persName>
          <resp>Creation of machine-readable version.</resp>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <authority>Ambuda (https://ambuda.org)</authority>
        <availability>
          <p>Distributed by Ambuda under a Creative Commons CC0 1.0 Universal Licence (public domain)</p>
        </availability>
        <date>2026-03-06</date>
      </publicationStmt>
      <notesStmt>
        <note>This text has been created by direct export from Ambuda's proofing environment.</note>
      </notesStmt>
      <sourceDesc>
        <bibl>
          <title>The Works of Sri Sankaracharya, Volume 16 (Miscellaneous Prakaranas, Vol. 2)</title>
          <publisher>Sri Vani Vilas Press</publisher>
          <date>1910</date>
          <author>Sankaracharya</author>
        </bibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Ambuda is an online library of Sanskrit literature.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDesc>
        <normalization>
          <p>Normalization of whitespace around dandas and other punctuation marks.</p>
        </normalization>
      </editorialDesc>
    </encodingDesc>
    <revisionDesc />
  </teiHeader>

Table of contents

Analyze

(choose dictionary) ▼
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Koshas
Sanskrit-Hindi
Sanskrit-Kannada

(choose dictionary) ▼
Sanskrit-English
Sanskrit-Sanskrit
Koshas
Sanskrit-Hindi
Sanskrit-Kannada

Resources

Downloads

Most of our texts are sourced from a custom snapshot of GRETIL, which you can find here. Our रामायणम् and महाभारतम् texts are sourced from John Smith's website.

Parse data comes from a custom snapshot of the Digital Corpus of Sanskrit, which you can find here.

Settings