2026-02-08 07:40:26 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
पारमात्मिकोपनिषत्
२०१
एवं स्वतः सिद्धानामकृतकानां शङ्खादीनामन्येन धर्तुमशक्यत्वात्
योगेन पाञ्चजन्यत्वादिशब्दवाच्यत्वाभावात् रूढ्या पाञ्चजन्यत्वादिक-
मुपपन्नं ब्रह्मणा कल्पितं शार्ङ्गमिति नाम । एवमन्येषामप्राकृतानां पाञ्च-
जन्यादिकं परमात्मन एव । अवतारादिष्वन्यत् अप्राकृतं वाचकवृत्तिप्रभृतिर्वा ।
कल्पितानि शङ्खादीनि ॥ २ ॥
यस्योपरिष्टादधितिष्ठदात्मा सर्वोपरिष्टात् परमात्मा मुक्तं
तं विरजं नित्यमनु संपराय स्वाहा ॥ ३ ॥
यस्य बद्धस्य उपरिष्टात् बद्धापेक्षया मुक्तपरमसर्वोपरिष्टादधि-
तिष्ठदात्मा बद्धमुक्तनित्यापेक्षया परमात्मा तं विरजं बद्धापेक्षया मुक्तं
विरजं अपहतपाप्मत्वादिगुणविशिष्टं मुक्तापेक्षया नित्यं अनु साकल्येन
संपराय उत्कृष्टाय यद्वा प्रकृत्यपेक्षया बद्धायेत्यादि ॥ ३ ॥
तमस्सर्वभूतमधुनाध्वरेण तं सत्त्वरूपमनुप्रविस्य संक्लेशयन्
सृष्टिनिमित्ताय तस्मै परब्रह्मणे परंज्योतिषे स्वाहा ॥ ४ ॥
66
" नासदासीन्नो सदासीत्तदानीम् । नासीद्रजो नो व्योमापरो यत् ।
किमावरीवः कुह कस्य शर्मन् । अम्भः किमासीद्गहनं गभीरम् । न मृत्यु-
रमृतं तर्हि न । रात्रिया अह्न आसीत् प्रकेतः । आनीदवात स्वधया
तदेकम् । तस्माद्धान्यं न परः किंच नास । तम आसीत् तमसा गूढमग्रे
प्रकेतम्" इति । जाबालोपनिषदि — " ओं तदाहुः । किं तदासीत् । तस्मै
।
स होवाच । न सन्नासन्न सदसदिति तस्मात्तमः स जायते तमसो भूतादिराका-
शमाकाशाद्वायुः वायोरभि: अमेरापः अद्भयः पृथिवी तदण्डं समभवत् ।
तद्वत्संवत्सरमात्रमुषित्वा द्विधाऽकरोत् । अधस्तात् भूमिरुपरिष्टादाकाशं मध्ये
पुरुषो दिव्यः । सहस्रशीर्षा पुरुषः । सहस्राक्षः सहस्रपात् सहस्रबाहुरिति
U 26
२०१
एवं स्वतः सिद्धानामकृतकानां शङ्खादीनामन्येन धर्तुमशक्यत्वात्
योगेन पाञ्चजन्यत्वादिशब्दवाच्यत्वाभावात् रूढ्या पाञ्चजन्यत्वादिक-
मुपपन्नं ब्रह्मणा कल्पितं शार्ङ्गमिति नाम । एवमन्येषामप्राकृतानां पाञ्च-
जन्यादिकं परमात्मन एव । अवतारादिष्वन्यत् अप्राकृतं वाचकवृत्तिप्रभृतिर्वा ।
कल्पितानि शङ्खादीनि ॥ २ ॥
यस्योपरिष्टादधितिष्ठदात्मा सर्वोपरिष्टात् परमात्मा मुक्तं
तं विरजं नित्यमनु संपराय स्वाहा ॥ ३ ॥
यस्य बद्धस्य उपरिष्टात् बद्धापेक्षया मुक्तपरमसर्वोपरिष्टादधि-
तिष्ठदात्मा बद्धमुक्तनित्यापेक्षया परमात्मा तं विरजं बद्धापेक्षया मुक्तं
विरजं अपहतपाप्मत्वादिगुणविशिष्टं मुक्तापेक्षया नित्यं अनु साकल्येन
संपराय उत्कृष्टाय यद्वा प्रकृत्यपेक्षया बद्धायेत्यादि ॥ ३ ॥
तमस्सर्वभूतमधुनाध्वरेण तं सत्त्वरूपमनुप्रविस्य संक्लेशयन्
सृष्टिनिमित्ताय तस्मै परब्रह्मणे परंज्योतिषे स्वाहा ॥ ४ ॥
66
" नासदासीन्नो सदासीत्तदानीम् । नासीद्रजो नो व्योमापरो यत् ।
किमावरीवः कुह कस्य शर्मन् । अम्भः किमासीद्गहनं गभीरम् । न मृत्यु-
रमृतं तर्हि न । रात्रिया अह्न आसीत् प्रकेतः । आनीदवात स्वधया
तदेकम् । तस्माद्धान्यं न परः किंच नास । तम आसीत् तमसा गूढमग्रे
प्रकेतम्" इति । जाबालोपनिषदि — " ओं तदाहुः । किं तदासीत् । तस्मै
।
स होवाच । न सन्नासन्न सदसदिति तस्मात्तमः स जायते तमसो भूतादिराका-
शमाकाशाद्वायुः वायोरभि: अमेरापः अद्भयः पृथिवी तदण्डं समभवत् ।
तद्वत्संवत्सरमात्रमुषित्वा द्विधाऽकरोत् । अधस्तात् भूमिरुपरिष्टादाकाशं मध्ये
पुरुषो दिव्यः । सहस्रशीर्षा पुरुषः । सहस्राक्षः सहस्रपात् सहस्रबाहुरिति
U 26