The Works of Sri Sankaracharya, Volume 16 (Miscellaneous Prakaranas, Vol. 2) /184

2026-02-24 05:33:11 by ambuda-bot

This page has not been fully proofread.

१६८

हस्तामलकीयभाष्यम् ।

1

---

पिण्डान्तरे प्रत्यभिज्ञायमानत्वात् भेदेनावगम्यते; अतः प्र-
त्यक्षेणैव भेदाभेदयोः प्रतीयमानत्वात् अविरोध इति नैत-
त्साधु मन्यामहे, प्रत्यक्षस्य अन्यथासिद्धत्वात् - भिन्नमपि हि
वस्तु प्रत्यक्षेण अत्यन्तसंनिधानादिदोषात् अभिन्नवत्प्रतीयते-
यथा दीपज्वाला भिन्नापि कुतश्चित्कारणादभिन्नवत्प्रतिभा-
सन्ते, तथा अभिन्नमपि वस्तु भिन्नमिव प्रतिभासते - यथा
एकस्माच्चन्द्राद्वितीयश्चन्द्र इति - अत: प्रत्यक्षस्य अन्यथा -
सिद्धत्वात् न तेन प्रत्यक्षेण प्रमाणसिद्धस्य भेदाभेदविरो-
धस्य प्रतिक्षेपो युक्त इति । अथैवमुच्यते चैतन्यस्य द्वे रूपे
स्तः, आत्मस्वरूपता चैतन्यस्वरूपता चेति । तत्र आत्मस्वरू-
पतया आत्मनो न भिद्यते ; भिद्यते च चैतन्य स्वरूपतया ।
अतः उभयरूपाभ्यां भिन्नाभिन्नत्वमविरुद्धमिति तदपि न,
धर्मधर्मित्वाभावात् । तथा हि- येन रूपेण तदभिन्नं न तेन
रूपेण धर्मत्वम् अभिन्नत्वादवोचाम । येन रूपेण भिन्नम्,
तेनापि न धर्मः, भिन्नत्वाद्वटादिवदित्युक्तम् । यञ्चोक्तम्
उभयरूपाभ्यां भिन्नाभिन्नत्वमिति, तदपि विचारं न सहते ।
ते रूपे किं चैतन्याद्भिन्ने, अभिन्ने, भिन्नाभिन्ने वा । तत्र न
तावद्भिन्ने, भिन्नत्वे घटादिवद किंचित्करत्वात्; अभिन्नत्वे
चैतन्यमात्रमेवेति न ताभ्यां भिन्नाभिन्नत्वम् । भिन्नाभिन्नत्वं

-