<page>
<psubtitle>श्रीमद्वाजसनेयिमाध्यन्दिन-</subtitle>
<title>
शुक्लयजुर्वेदसंहिता ।
</title>
<subtitle>उवटभाष्य - महीधर भाष्य संवलिता ।
</subtitle>
<heading>प्रथमोऽध्यायः ।
</heading>
<heading>उवटभाष्यम् ।
</heading>
<p>ॐ नमः श्रीवेदपुरुषाय ।</p>
<verse>हृदयं दक्षिणं चाक्षि मण्डलं चाधिरुह्य यः ।
चेष्टते तमहं नौमि ऋग्यजुःसामविग्रहम् ॥ १ ॥</verse>
<verse>आदित्याल्लब्धवान्यस्तु शाखाः पञ्चदशापराः ।
तं याज्ञवल्क्यं वन्देऽहं मन्त्रभाष्यप्रसिद्धये ॥ २॥</verse>
<p>गुरुतस्तर्कतश्चैव तथा शातपथश्रुतेः ।
हवा आथर्वण एतं शुक्रमेतं यज्ञं विदांचकार' इत्युपक्रम्य 'नत-
दुहाश्विनोरनु श्रुतमास' इत्येवमादिनेतिहासेन प्रवर्ग्यगतानां
मन्त्राणां दध्यङ्काथर्वण ऋषिरिति गम्यते । ऋषिश्व ज्ञातव्य
इति श्रुतिर्दर्शयति 'प्रजापतिः प्रथमां चितिमपश्यत्' इत्यु-
पक्रम्य 'सयो हैतदेवं चितीनामार्षेयं वेद' इत्यादिना प्रन्थेन
फलं दर्शयति । अथ देवता मन्त्रवाक्याभिधेयाः । यथा-अग्नि-
मूर्धा दिवः ककुदित्यत्राग्निः । इषेत्वेति शाखा । ननु अग्निर्मू-
र्धेत्यत्राग्नेर्महाभाग्यत्वाद्देवतात्वमुपपद्यते शाखादीनां तु स्थाव-
ऋषीन्वक्ष्यामि मन्त्राणां देवताश्छन्दसं च यत् ॥ ३ ॥ रत्वाद्देवतात्वं दुर्लभमिति यश्वोदयेत्तंप्रति ब्रूमः । यस्य हि
ऋचो यजूंषि सामानि तथार्थः पदवाक्ययोः । यत्र हविर्भाक्त्वं स्तुतिभाक्त्वं वा विद्यते सा तत्र देवता नतु
श्रुतयश्चात्र याः प्रोक्ता योऽर्थवादश्च कर्मणः ॥ ४ ॥
रूढ्या । एवंच सति शाखादीनां देवतात्वमुपपद्यत एव। येदुक्तं
तत्रहि पूर्वस्मिन्कल्पे विशिष्टकर्मजनितस्मृति संस्कारसंता - स्थावरत्वादित्यादि । अत्र ब्रूमः । अधिष्ठात्र्योऽत्र देवता विद्यन्ते ।
नानुच्छित्तिधर्माणः सुप्तप्रबुद्ध न्यायेन हिरण्यगर्भप्रभृतयः । प्रतिमाभूतास्तु शाखादयस्ताः फलं साधयन्तीत्यदोषः । मन्त्रस्य
कल्पादौ सह विद्ययाभिव्यज्यमानाः स्मर्तारो द्रष्टारश्च ऋषय । वाच्यं देवतेति श्रुतिर्दर्शयति 'आशुः शिशानो वृषभो न
उच्यन्ते । सोऽयं हिरण्यगर्भपरम्परयाभिव्यक्तो नित्यो वेदः । भीमः' इत्युपक्रम्य 'ऐन्द्योऽभिरूपाः' इतीन्द्रस्य देवतात्वं दर्श-
तेच श्रुतौ व्यज्यमाना ज्ञायन्ते । तद्यथा । ' तत एतं परमेष्ठी । यति । छन्दोपि ज्ञेयमित्यनेनैव दर्शयति येनैवमाह । 'दक्षि-
प्राजापत्यो यज्ञमपश्यद्यद्दर्शपूर्णमासौ' इति । तत्र दर्शपूर्ण - णतोऽसुरान्रक्षांसि त्वाष्ट्रान्यपहन्ति त्रिष्टुभिर्वज्रो वै
मासद्रव्यदेवतामन्त्रादि परमेष्ठिना दृष्टमित्यर्थः । तथा 'दध्यङ् त्रिष्टुप्' इत्युपक्रम्य 'ता द्वाविंशतिर्गायत्र्यः संपद्यैन्ते तदा-
</p>
<heading>महीधरभाष्यम् ।</pheading>
<verse>प्रणम्य लक्ष्मीं नृहरिं गणेशं भाष्यं विलोक्यौवटमाधवीयम् ।
यजुर्मनूनां विलिखामि चार्थं परोपकाराय निजेक्षणाय ॥ १ ॥</verse>
<p>दूरादसूयां निर्धूय कृपां कृत्वा ममोपरि ।
ते च खशिष्येभ्यः । एवं परम्परया सहस्रशाखो वेदो जातः ।
तत्र व्यासशिष्यो वैशम्पायनो याज्ञवल्क्यादिभ्यः स्वशिष्येभ्यो य-
जुर्वेदमध्यापयत् । तत्र दैवात्केनापि हेतुना क्रुद्धो वैशम्पायनो
याज्ञवल्क्यं प्रत्युवाच मदधीतं त्यजेति । स योगसामर्थ्यान्मूर्ती
विद्यां विधायोद्ववाम । वान्तानि यजूंषि गृह्णीतेति गुरूक्ता अन्ये
वैशम्पायनशिष्यास्तित्तिरयो भूला यजूंष्यभक्षयन् । तानि
विलोक्यो वेददीपोऽयं बुद्धिमद्भिर्द्विजोत्तमैः ॥ २ ॥
तत्रादौ ब्रह्मपरम्परया प्राप्तं वेदं वेदव्यासो मन्दमतीन्मनु- । यजूंषि बुद्धिमालिन्यात्कृष्णानि जातानि । ततो दुःखितो याज्ञ-
ष्यान्विचिन्त्य तत्कृपया चतुर्धा व्यस्य ऋग्यजुःसामाथर्वाख्यां- वल्क्यः सूर्यमाराध्य अन्यानि शुक्लानि यजूंषि प्राप्तवान् ।
श्चतुरो वेदान् पैलवैशम्पायनजैमिनिसुमन्तुभ्यः क्रमादुपदिदेश च जाबालबौधेयकाण्वमाध्यन्दिनादिभ्यः पञ्चदश
१ ऋषीन्वच्मीह. २ हिरण्यगर्भपरम्परा ब्रह्मपति:.
१ इविर्भुक्ति:.
२ यत्तूतं. ३ पठ्यन्ते.</p>
</page>