2026-03-08 05:43:15 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सव्याख्यानः --- श्रीनिवासगुणाकरः
बहुधा त्वया मर्यादाऽतिनं कृतम्
- मर्यादामिति 4
॥
२८१
अतोऽभ्यस्तस्यादिदानी
आयुधे न धरामीति मर्यादामवधीर्य भीष्म-
क्षेत्रणाय " चक्रमधरः । प्रकृतिसम्बन्धरहितस्यैव वैकुण्ठमाप्तिरिति
विमात्मजान् वैकुण्ठमारोप्य, वैकुण्ठं प्राप्तस्य पुनरावृत्तिर्नास्तीति
पुनः तस्मात् बैकुण्ठात् तान् समानीय समदाः सम्यक् यथा
हृष्टोऽभूत् तथा अदाः । "न भगवद्वेषिणो मुक्तिरिति मर्यादामवधीर्य
शत्रून् परां मुक्ति समनयः ।" अन्यानि चोदाहरणानि शतं
श्रीनिधे 'सा ज्ञानादिहीनस्य न मुक्तिरिति मर्यादा मध्येव पास्यत इति
कुः 'मदेकम किमिदं व्रतं ते ' ॥ १८६ ॥]
चेतोवातनुकर्मभिः क्षरतमैः कालान्तरे कार्यकृत्
कम्प्यं कर्तृगतं स्वतस्त्वकुशलं किञ्चिद् गतं लाघवात् ।
विद्वत्कारकधर्मतां तदिह ते कोपो हि मगोचरः
पाप मे त्वदनुग्रहेऽल परमे कुलैष तिष्ठेद्धरे ॥ १८७ ॥
मनुग्रहपरे सति निराश्रयत्वान्मदीयं पाप स्वयं निवृत्तं भवतीत्याह-
मनोवाक्कायरूपनिविधकरणकृतानि कर्माणि क्षरतमानि अत्यन्तन-
ध्वंसीनि । तैः कालान्तरे कार्यकृत् दुःखजनकं किञ्चित् पापस कर्तृ-
म् उत्पद्यत इत्यनीकर्तव्यम् । ततु कर्तरि कल्पितं स्वतः चेतनविशेष-
7 अकुशलं दुःखात्मकस्यफलजनने असमर्थम् । अचेतनस्य स्वयं
इ। तदनुगुणः सङ्कल्पोऽपि कल्प्य इति चेत् कस्य यदि कर्तु-
। तस्य अशुत्वेन नियतदेशकालज्ञानासम्भवात् मम दुःखमिदानीं
रेन स्वदुः खोत्पत्तिसङ्कल्पनस्यासम्भावितत्वाच्च । अथ विदुषः सर्वज्ञस्य
यितुरीश्वरस्य तर्हि लाघवात् तस्य सकल्पेनैव कुलप्तेनासम् । किमपरेण
अपूर्वास्येन पापेन । एवं च चेतआदिकर्मनिः कालान्तरभावि-
। कर्तृगतत्वेन कल्प्यं किञ्चित् लाघवात् विद्वत्कारकधर्मतां गतम् ।
बहुधा त्वया मर्यादाऽतिनं कृतम्
- मर्यादामिति 4
॥
२८१
अतोऽभ्यस्तस्यादिदानी
आयुधे न धरामीति मर्यादामवधीर्य भीष्म-
क्षेत्रणाय " चक्रमधरः । प्रकृतिसम्बन्धरहितस्यैव वैकुण्ठमाप्तिरिति
विमात्मजान् वैकुण्ठमारोप्य, वैकुण्ठं प्राप्तस्य पुनरावृत्तिर्नास्तीति
पुनः तस्मात् बैकुण्ठात् तान् समानीय समदाः सम्यक् यथा
हृष्टोऽभूत् तथा अदाः । "न भगवद्वेषिणो मुक्तिरिति मर्यादामवधीर्य
शत्रून् परां मुक्ति समनयः ।" अन्यानि चोदाहरणानि शतं
श्रीनिधे 'सा ज्ञानादिहीनस्य न मुक्तिरिति मर्यादा मध्येव पास्यत इति
कुः 'मदेकम किमिदं व्रतं ते ' ॥ १८६ ॥]
चेतोवातनुकर्मभिः क्षरतमैः कालान्तरे कार्यकृत्
कम्प्यं कर्तृगतं स्वतस्त्वकुशलं किञ्चिद् गतं लाघवात् ।
विद्वत्कारकधर्मतां तदिह ते कोपो हि मगोचरः
पाप मे त्वदनुग्रहेऽल परमे कुलैष तिष्ठेद्धरे ॥ १८७ ॥
मनुग्रहपरे सति निराश्रयत्वान्मदीयं पाप स्वयं निवृत्तं भवतीत्याह-
मनोवाक्कायरूपनिविधकरणकृतानि कर्माणि क्षरतमानि अत्यन्तन-
ध्वंसीनि । तैः कालान्तरे कार्यकृत् दुःखजनकं किञ्चित् पापस कर्तृ-
म् उत्पद्यत इत्यनीकर्तव्यम् । ततु कर्तरि कल्पितं स्वतः चेतनविशेष-
7 अकुशलं दुःखात्मकस्यफलजनने असमर्थम् । अचेतनस्य स्वयं
इ। तदनुगुणः सङ्कल्पोऽपि कल्प्य इति चेत् कस्य यदि कर्तु-
। तस्य अशुत्वेन नियतदेशकालज्ञानासम्भवात् मम दुःखमिदानीं
रेन स्वदुः खोत्पत्तिसङ्कल्पनस्यासम्भावितत्वाच्च । अथ विदुषः सर्वज्ञस्य
यितुरीश्वरस्य तर्हि लाघवात् तस्य सकल्पेनैव कुलप्तेनासम् । किमपरेण
अपूर्वास्येन पापेन । एवं च चेतआदिकर्मनिः कालान्तरभावि-
। कर्तृगतत्वेन कल्प्यं किञ्चित् लाघवात् विद्वत्कारकधर्मतां गतम् ।