2026-03-08 05:43:10 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
२५६
श्री वेंकटेश काव्यकला
तृष्णया धनाशयैव मृगतृष्णया मरीचिकथा 'मृगतृष्णा मरीचि
परवशः पराधीनः । दुष्टाध्वनि दुष्टमार्गे निष्णाता निष्ठिता धीर्बुद्धियं
नरः मां पुष्णातु पोषयस्थिति बुध्या कृष्णा नीला रुचिः कान्तिर्यस्य
ममित्यर्थः । श्रीशे लक्ष्मीपतिं विहाय त्यक्त्वा नरं मनुष्य उष्णाः से
किरणाः यस्य सः सूर्यः । तस्येव तेजश्धयः तेजरसमूहः यस्य
वर्धिष्णुम् 'भूष्णुर्भविष्णुर्भविते' त्यमरः । जिष्णुम् जयशीलं इन्द्रे
चतुर्मुखं विष्णुम् श्रियः पति असुखं दुःखं मुष्णन्तं हरन्तं
याचककनिवर्तकत्वेन कथं स्तौमि केन प्रकारेण स्तोत्रं करोगि
खेदे ॥ १४३ ॥
वृत्ति न सतीति चेत्तव कुतः सर्वान सा सती
मिलीशेपफलाद जारनुपते दस्योऽङ्गनाध्वंसक ।
ते पापमसौ ममैव यदि तत्किं निग्रहस्ते यदि
वीक्ष्य तदुज्झितः शिशुमिमं श्रीशाव मां तावकम्
भिलाष्टिक्वं मामवेत्याह वृतिरिति हे ईश
वृत्तिर्व्यापारः न सतीति चेत् योग्या न चेराब भवतः सा वृद्धिः कुतः
कुतः । तदेवाह सर्वान्नं सर्वनिवेदितानं भुङ्क्त इति सर्वान्नमुक् तस्य
वर्णाश्रमविभागमन्तरेण सर्वभक्षकेत्यर्थः । मियाः शबर्याः शेषफलं भ
शेषफलम् अतीति मिल्लीशेषफलादेति सम्बुद्धिः । जारनृपते जार प्रेसर
नवनीतचोर । हे अङ्गना ध्वंसक पूतनाताटकादिध्वंसक । ममैव अर
दुर्व्यापारः पापे सुते यदि अर्थ जनयति यदि तत्कि पाये नाम किमिल्ट
भवतः निग्रह एवं शिक्षय पापं यदि पापं स्यात् [चेत्] हे श्रीश माम
त्वया तुल्पं वीक्ष्य तदुज्झितः निमोज्झितस्सन् शिशुम तावकं त्वत्सम
मानव रक्ष। आत्मवत्सर्वभूतानीति न्यायादिति भावः ॥ १४४ ॥
1. अर्थिषु स्थितम् कथं स्थित इवाह याचकेति । तत्पष्ठनिवार
स्तमिति भावः अर्धिषु स्थितम मुष्णन्तम्' इति या
श्री वेंकटेश काव्यकला
तृष्णया धनाशयैव मृगतृष्णया मरीचिकथा 'मृगतृष्णा मरीचि
परवशः पराधीनः । दुष्टाध्वनि दुष्टमार्गे निष्णाता निष्ठिता धीर्बुद्धियं
नरः मां पुष्णातु पोषयस्थिति बुध्या कृष्णा नीला रुचिः कान्तिर्यस्य
ममित्यर्थः । श्रीशे लक्ष्मीपतिं विहाय त्यक्त्वा नरं मनुष्य उष्णाः से
किरणाः यस्य सः सूर्यः । तस्येव तेजश्धयः तेजरसमूहः यस्य
वर्धिष्णुम् 'भूष्णुर्भविष्णुर्भविते' त्यमरः । जिष्णुम् जयशीलं इन्द्रे
चतुर्मुखं विष्णुम् श्रियः पति असुखं दुःखं मुष्णन्तं हरन्तं
याचककनिवर्तकत्वेन कथं स्तौमि केन प्रकारेण स्तोत्रं करोगि
खेदे ॥ १४३ ॥
वृत्ति न सतीति चेत्तव कुतः सर्वान सा सती
मिलीशेपफलाद जारनुपते दस्योऽङ्गनाध्वंसक ।
ते पापमसौ ममैव यदि तत्किं निग्रहस्ते यदि
वीक्ष्य तदुज्झितः शिशुमिमं श्रीशाव मां तावकम्
भिलाष्टिक्वं मामवेत्याह वृतिरिति हे ईश
वृत्तिर्व्यापारः न सतीति चेत् योग्या न चेराब भवतः सा वृद्धिः कुतः
कुतः । तदेवाह सर्वान्नं सर्वनिवेदितानं भुङ्क्त इति सर्वान्नमुक् तस्य
वर्णाश्रमविभागमन्तरेण सर्वभक्षकेत्यर्थः । मियाः शबर्याः शेषफलं भ
शेषफलम् अतीति मिल्लीशेषफलादेति सम्बुद्धिः । जारनृपते जार प्रेसर
नवनीतचोर । हे अङ्गना ध्वंसक पूतनाताटकादिध्वंसक । ममैव अर
दुर्व्यापारः पापे सुते यदि अर्थ जनयति यदि तत्कि पाये नाम किमिल्ट
भवतः निग्रह एवं शिक्षय पापं यदि पापं स्यात् [चेत्] हे श्रीश माम
त्वया तुल्पं वीक्ष्य तदुज्झितः निमोज्झितस्सन् शिशुम तावकं त्वत्सम
मानव रक्ष। आत्मवत्सर्वभूतानीति न्यायादिति भावः ॥ १४४ ॥
1. अर्थिषु स्थितम् कथं स्थित इवाह याचकेति । तत्पष्ठनिवार
स्तमिति भावः अर्धिषु स्थितम मुष्णन्तम्' इति या