2026-03-08 05:43:10 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सव्याख्यान :- श्रीनिवासगुणाकरः
२५५
जां नैख्यं गतः प्राप्तः असि अभवः । भुवं निश्वयः । हे प्रभो सत् तब
मं नेत्रयुग्मं सदा सर्वदा मयि दासभूत इत्यर्थः । प्रसस्तु प्रसरतात् ॥ १४१ ॥
दातृत्वापक तिप्रियोनिरहितानोदयान् प्राभव-
स्फीतान् दर्शितदन्तपङ्क्ति धनिनः संसेव्यमानान्मया ।
मन्येद्युपकारकान् धनलाभाकुलं मां यतः
ते श्रीवेङ्कटनाथ सदयं त्वां मारयन्त्यज्जता ॥ १४२ ॥
धनाभावस्त्यां मारयतीत्याह दात्येति ॥ हे वेङ्कटनाथ वेकटाचलते
देव वदाम्पत्यमेव उपकृतिरुपकारः प्रियोक्तिः प्रियवचनं ताभ्यां च रहितान
न् या दातृत्वं वदान्यत्वं उपकृतिः धनिकस्थले याक्सहकारेण प्रदापयितृत्
नादरवचन से रहितान् । नोयन्ती (१) अनुदयमाना दया येषां तान् ।
ते समासः । प्राभवेन प्रभुत्वगर्वेण स्फीतान् विस्तृतान् अतिगर्विष्ठानित्यर्थः ।
दन्तपक्तिर्दन्तसमूहो यस्मिन् कर्मणि तद्यथा भवति तथा मया
नान् सम्यक् सेव्यमानान् अनुसियमाणानित्यर्थः । धनिनः धनिकान् हृदि
उपकारकान् उपकारशीलान् मन्ये । यतः यस्मात्कारणात् ते धनिकाः
य द्रव्यलेशस्वाला ने अपाप्ती आकुलं व्याकुलं मां सदयं दयायुक्तं त्वां
अञ्जसा शीत्र स्मारयन्ति स्मरणयुक्तं कुर्वन्ति । धनिकानादरः मम
कोऽभूदिति भावः ॥ १४२ ॥
उष्णानुष्णसहिष्णुरेव विचरन्नुष्णांशुतेजश्रयं
भूष्णुं जिष्णुमजं च विष्णुभसुखं मुष्णन्तमर्थिस्थितम् ।
तृष्णामृगतृष्णया परवशो दुष्टाध्वनिष्णातधीः
श्री कृष्णरुचि विहाय नरमाः स्तौम्बेष पुष्णात्विति ॥ १४३ ॥
कान मनुष्य इन्द्रादिष्वन्यतमत्वेन कथं स्तोमीत्याह उष्णेति ॥ उष्णं च
अनुष्णं हिमं ते सहत इति उष्णानुष्णसहिष्णुः । इदं वर्षस्याप्युपलक्षणम् ।
२५५
जां नैख्यं गतः प्राप्तः असि अभवः । भुवं निश्वयः । हे प्रभो सत् तब
मं नेत्रयुग्मं सदा सर्वदा मयि दासभूत इत्यर्थः । प्रसस्तु प्रसरतात् ॥ १४१ ॥
दातृत्वापक तिप्रियोनिरहितानोदयान् प्राभव-
स्फीतान् दर्शितदन्तपङ्क्ति धनिनः संसेव्यमानान्मया ।
मन्येद्युपकारकान् धनलाभाकुलं मां यतः
ते श्रीवेङ्कटनाथ सदयं त्वां मारयन्त्यज्जता ॥ १४२ ॥
धनाभावस्त्यां मारयतीत्याह दात्येति ॥ हे वेङ्कटनाथ वेकटाचलते
देव वदाम्पत्यमेव उपकृतिरुपकारः प्रियोक्तिः प्रियवचनं ताभ्यां च रहितान
न् या दातृत्वं वदान्यत्वं उपकृतिः धनिकस्थले याक्सहकारेण प्रदापयितृत्
नादरवचन से रहितान् । नोयन्ती (१) अनुदयमाना दया येषां तान् ।
ते समासः । प्राभवेन प्रभुत्वगर्वेण स्फीतान् विस्तृतान् अतिगर्विष्ठानित्यर्थः ।
दन्तपक्तिर्दन्तसमूहो यस्मिन् कर्मणि तद्यथा भवति तथा मया
नान् सम्यक् सेव्यमानान् अनुसियमाणानित्यर्थः । धनिनः धनिकान् हृदि
उपकारकान् उपकारशीलान् मन्ये । यतः यस्मात्कारणात् ते धनिकाः
य द्रव्यलेशस्वाला ने अपाप्ती आकुलं व्याकुलं मां सदयं दयायुक्तं त्वां
अञ्जसा शीत्र स्मारयन्ति स्मरणयुक्तं कुर्वन्ति । धनिकानादरः मम
कोऽभूदिति भावः ॥ १४२ ॥
उष्णानुष्णसहिष्णुरेव विचरन्नुष्णांशुतेजश्रयं
भूष्णुं जिष्णुमजं च विष्णुभसुखं मुष्णन्तमर्थिस्थितम् ।
तृष्णामृगतृष्णया परवशो दुष्टाध्वनिष्णातधीः
श्री कृष्णरुचि विहाय नरमाः स्तौम्बेष पुष्णात्विति ॥ १४३ ॥
कान मनुष्य इन्द्रादिष्वन्यतमत्वेन कथं स्तोमीत्याह उष्णेति ॥ उष्णं च
अनुष्णं हिमं ते सहत इति उष्णानुष्णसहिष्णुः । इदं वर्षस्याप्युपलक्षणम् ।