2026-03-08 05:43:10 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सव्याख्यान :- श्रीनिवासगुणाकरः
२५३
स्तु जपाकुसुमं जपापुष्पे निकटे समीपस्थे स्वच्छे निर्मले परिशुद्धे
दृष्ट भन्तो यस्य तस्मिन् दृष्ट [[]] स्फटिके अन्यरूपस्य जपाकुसुमनिष्ठा-
वास्पदे स्फटिके सानिध्यवशादिति भावः । एवं स्वकीयं गुणं रक्तगुणे
आसजन फरोति । इह त्वयि तु महत् अधिकं विचितं आर्य प्राप्तं
संदेवाह श्यामेति । पुरा पूर्व नन्दस्य तपसः कृच्छ्रयान्द्रायणादिकस्य
परिपाकजनने कृष्णावतारे स्वं नमः श्यामोऽवि नीलोऽपि आत्मगुणेन
स्त्वगुणेन सौन्दर्यादिना गुणेन च श्यामाः नीलाः यौवनमध्यखाध
यौवनमध्यस्था इत्यमरः । गोपिकाः बलवाङ्गनाः कागमत्यन्तं रक्ताः
। बिरोधः। अनुराध अतमोः अकरोः कृतवानसीत्यर्थः ॥ १३८ ॥
झण्डे सरसि स्फुटोकुमुदे धुर्वा (योवा) रिते मेरुणा
क्रीडामण्डपिनीनचन्दिरभिषेणीजोयशस्सम्पदी ।
श्यन्तीष्वमरीपक्ष्मचलनाखाराद्विसर्पत्करे
सान्योन्यग्रहणस्पृहे श्रममितः शेषाद्रिचूडामणे ॥ १३९ ॥
व ब्रह्माण्डपूर्ण प्रतापकीर्ती इत्याह-ब्रह्माण्ड इति ॥ हे शेषाद्रिचूडामणे
प्रकाशमानानि उडूनि नक्षत्राण्येव कुमुदानि उत्पलानि यति मिन् ।
शमेव या यारि (उदकानीत्यर्थः) यस्मिन् तस्मिन् (1) मेरुणा
क्रीडार्थ विहारार्थं मण्डपोऽस्यास्तीति क्रीडामण्डविनि। मेर्वभिन्न-
युक्तमध्यभागे । ब्रह्माण्ड एवं अण्डकटाह एवं सरसि तटाके । इनः
चन्द्रः तयोर्मिषेण व्याजेन ते तब ओजोयशस्सम्पदी प्रतापकीर्तिसम्पदौ
ना पक्ष्मचलन रहितासु जलक्रीडादर्शनार्थमित्यर्थः । अमरीषु देवतास्त्रीपु
सतीषु । जलकीडायाः स्त्रीभिरेव दृश्यत्वादिति भावः आरात् दूरं यथा
केन्तः व्यापनशीलाः कराः किरणा एव हस्ताः ययोस्ते । अन्योन्यग्रहणे
स्पृहया इच्छया सह वर्तेते इति साम्योन्यग्रहणस्पृहे सत्यो
इतः प्रामुतः। यथा परस्परस्पर्शो न स्यात्तथा जलक्रीडां कुरुत
१३९ ॥
२५३
स्तु जपाकुसुमं जपापुष्पे निकटे समीपस्थे स्वच्छे निर्मले परिशुद्धे
दृष्ट भन्तो यस्य तस्मिन् दृष्ट [[]] स्फटिके अन्यरूपस्य जपाकुसुमनिष्ठा-
वास्पदे स्फटिके सानिध्यवशादिति भावः । एवं स्वकीयं गुणं रक्तगुणे
आसजन फरोति । इह त्वयि तु महत् अधिकं विचितं आर्य प्राप्तं
संदेवाह श्यामेति । पुरा पूर्व नन्दस्य तपसः कृच्छ्रयान्द्रायणादिकस्य
परिपाकजनने कृष्णावतारे स्वं नमः श्यामोऽवि नीलोऽपि आत्मगुणेन
स्त्वगुणेन सौन्दर्यादिना गुणेन च श्यामाः नीलाः यौवनमध्यखाध
यौवनमध्यस्था इत्यमरः । गोपिकाः बलवाङ्गनाः कागमत्यन्तं रक्ताः
। बिरोधः। अनुराध अतमोः अकरोः कृतवानसीत्यर्थः ॥ १३८ ॥
झण्डे सरसि स्फुटोकुमुदे धुर्वा (योवा) रिते मेरुणा
क्रीडामण्डपिनीनचन्दिरभिषेणीजोयशस्सम्पदी ।
श्यन्तीष्वमरीपक्ष्मचलनाखाराद्विसर्पत्करे
सान्योन्यग्रहणस्पृहे श्रममितः शेषाद्रिचूडामणे ॥ १३९ ॥
व ब्रह्माण्डपूर्ण प्रतापकीर्ती इत्याह-ब्रह्माण्ड इति ॥ हे शेषाद्रिचूडामणे
प्रकाशमानानि उडूनि नक्षत्राण्येव कुमुदानि उत्पलानि यति मिन् ।
शमेव या यारि (उदकानीत्यर्थः) यस्मिन् तस्मिन् (1) मेरुणा
क्रीडार्थ विहारार्थं मण्डपोऽस्यास्तीति क्रीडामण्डविनि। मेर्वभिन्न-
युक्तमध्यभागे । ब्रह्माण्ड एवं अण्डकटाह एवं सरसि तटाके । इनः
चन्द्रः तयोर्मिषेण व्याजेन ते तब ओजोयशस्सम्पदी प्रतापकीर्तिसम्पदौ
ना पक्ष्मचलन रहितासु जलक्रीडादर्शनार्थमित्यर्थः । अमरीषु देवतास्त्रीपु
सतीषु । जलकीडायाः स्त्रीभिरेव दृश्यत्वादिति भावः आरात् दूरं यथा
केन्तः व्यापनशीलाः कराः किरणा एव हस्ताः ययोस्ते । अन्योन्यग्रहणे
स्पृहया इच्छया सह वर्तेते इति साम्योन्यग्रहणस्पृहे सत्यो
इतः प्रामुतः। यथा परस्परस्पर्शो न स्यात्तथा जलक्रीडां कुरुत
१३९ ॥