2026-03-08 05:43:08 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सव्याख्यानः — श्रीनिवासगुणाकरः
२४९
पात्मनो मे तब पारतयस्वातन्ययोः विनिमयेन एतद्रक्षणमे बालमित्याह (१)
॥ हे पितः हे जनक ते भवतः दृक् दृष्टिः स्वगुणेन स्वनिष्ठगुणेन रक्ता
शिष्टा अनुरागविशिष्टा च पुण्डरीकाक्षत्वात्। कप्यासमित्युक्तः ।
म्याःछन् हृदयं रक्तं अनुरक्तं सङ्गतेः संसर्गवशाद् अकरोत् कृतवती ।
आदित्यर्थः । नीतमा अत्यन्तनीला कुवलयाशित्यात् । तत् तस्याः
एक ते तव हुन् हृदयं रक्तमनुरक्तं अकरोत् रक्तत्वविशिष्टमिति विरोधः ।
कत्वकरणं विचित्रम् । वत्सला वात्सल्यवती माता तु तब स्वातन्त्र्यं गुणं
न क्षमामी त्युकं (1) गुणं अग्रहीत् गृहीतवतीत्यर्थः । स्वं स्वीयं
पराधीनत्वं ते ददौ दत्तवतीत्यर्थः । अत्यधयुजः अत्यन्तपापयुक्तस्य मे
पर्याप्तम् अलं पर्याप्त भूषणे इत्यमरः ॥
भाग्य एतादृशसम्पत्
म्यस्यन्दमरन्दविन्दुसुमनोवृन्दत्वदङ्घथम्बुज-
द्वन्द्वास्कन्दननन्दनीयविभवाः कुन्देन्दुमन्दस्मित ।
दारुचन्दिरानन सुधानन्दा सन्दोहिनः
1
सुस्पन्दाः पवनाः त्वदपचना भूपावनाः बान्त्विति ॥ १३३ ॥
अद्रिस्थितवायवः भूपावनाः सन्तो वान्वित्याह - रम्येति ॥ कुन्दं माध्य-
... माध्ये कुन्दकुसुम' मित्यमरः । इन्दुश्चन्द्रः ताबिव मन्दं मृदु
सो यस्य तस्य सम्बुद्धिः । कुन्देन्दुमन्दस्ति । रम्यं रमणीयं यथा तथा
माणः यो मन्दविन्दुर्मकरन्दशीकरः येषां तानि सुमानि कुसुमानि तेषां
समूहाः येषां तानि त्वदयम्बुजानि त्वत्पादपद्मानि 'सहलशीष
साक्षः सहस्रपा दित्युक्तेः (१)* तेषां आस्कन्दनेन आक्रमणेन नन्दनीयः
विभवः अतिशयो येषां ते बन्दारयनानां नमस्कुर्वज्जनानां भक्तानामिति
चन्द्रा (न्दिरा) ननस्य चन्द्रतुल्यमुखस्य सुधा सुषतुल्यानि आनन्दाश्रूणि
* अलं भूषणपर्याधिकारणमाचकम्' इति तत्र दृश्यते ।
माध्यं कुस्तु वन्धुको बन्धुजीवकः' इति तत्र दृश्यते ।
इन्दुपदे धूममा कथं बहुत्वमुच्यत इति चिन्त्यम् ।
२४९
पात्मनो मे तब पारतयस्वातन्ययोः विनिमयेन एतद्रक्षणमे बालमित्याह (१)
॥ हे पितः हे जनक ते भवतः दृक् दृष्टिः स्वगुणेन स्वनिष्ठगुणेन रक्ता
शिष्टा अनुरागविशिष्टा च पुण्डरीकाक्षत्वात्। कप्यासमित्युक्तः ।
म्याःछन् हृदयं रक्तं अनुरक्तं सङ्गतेः संसर्गवशाद् अकरोत् कृतवती ।
आदित्यर्थः । नीतमा अत्यन्तनीला कुवलयाशित्यात् । तत् तस्याः
एक ते तव हुन् हृदयं रक्तमनुरक्तं अकरोत् रक्तत्वविशिष्टमिति विरोधः ।
कत्वकरणं विचित्रम् । वत्सला वात्सल्यवती माता तु तब स्वातन्त्र्यं गुणं
न क्षमामी त्युकं (1) गुणं अग्रहीत् गृहीतवतीत्यर्थः । स्वं स्वीयं
पराधीनत्वं ते ददौ दत्तवतीत्यर्थः । अत्यधयुजः अत्यन्तपापयुक्तस्य मे
पर्याप्तम् अलं पर्याप्त भूषणे इत्यमरः ॥
भाग्य एतादृशसम्पत्
म्यस्यन्दमरन्दविन्दुसुमनोवृन्दत्वदङ्घथम्बुज-
द्वन्द्वास्कन्दननन्दनीयविभवाः कुन्देन्दुमन्दस्मित ।
दारुचन्दिरानन सुधानन्दा सन्दोहिनः
1
सुस्पन्दाः पवनाः त्वदपचना भूपावनाः बान्त्विति ॥ १३३ ॥
अद्रिस्थितवायवः भूपावनाः सन्तो वान्वित्याह - रम्येति ॥ कुन्दं माध्य-
... माध्ये कुन्दकुसुम' मित्यमरः । इन्दुश्चन्द्रः ताबिव मन्दं मृदु
सो यस्य तस्य सम्बुद्धिः । कुन्देन्दुमन्दस्ति । रम्यं रमणीयं यथा तथा
माणः यो मन्दविन्दुर्मकरन्दशीकरः येषां तानि सुमानि कुसुमानि तेषां
समूहाः येषां तानि त्वदयम्बुजानि त्वत्पादपद्मानि 'सहलशीष
साक्षः सहस्रपा दित्युक्तेः (१)* तेषां आस्कन्दनेन आक्रमणेन नन्दनीयः
विभवः अतिशयो येषां ते बन्दारयनानां नमस्कुर्वज्जनानां भक्तानामिति
चन्द्रा (न्दिरा) ननस्य चन्द्रतुल्यमुखस्य सुधा सुषतुल्यानि आनन्दाश्रूणि
* अलं भूषणपर्याधिकारणमाचकम्' इति तत्र दृश्यते ।
माध्यं कुस्तु वन्धुको बन्धुजीवकः' इति तत्र दृश्यते ।
इन्दुपदे धूममा कथं बहुत्वमुच्यत इति चिन्त्यम् ।